Karbonmonoksit dedektörü seçimi ve zehirlenme belirtileri

Karbonmonoksit dedektörü, renksiz ve kokusuz olan bu zehirli gazı siz fark edemeden algılayıp sesli alarm veren küçük bir cihazdır. Kombi, şofben, soba ya da şömine gibi yakıt yakan bir cihazın bulunduğu her evde, cihazın düzenli bakımına ek olarak bir dedektör bulundurmak hayat kurtarabilir.

Bu yazıda karbonmonoksitin nasıl oluştuğunu, zehirlenme belirtilerini, belirti fark ettiğinizde ne yapmanız gerektiğini ve doğru karbonmonoksit dedektörünü nasıl seçip yerleştireceğinizi anlatıyoruz. Kışın kapıların ve pencerelerin kapalı tutulduğu Karadeniz evlerinde bu konu özellikle önemlidir.

Karbonmonoksit nedir, nasıl oluşur?

Karbonmonoksit, doğalgaz, kömür, odun ya da tüp gaz gibi yakıtlar tam yanmadığında ortaya çıkan bir gazdır. Renksizdir, kokusuzdur, gözü yakmaz. Bu yüzden ortamda olduğunu duyularınızla anlayamazsınız.

Evlerde karbonmonoksitin en sık sebepleri şunlardır:

• Tıkalı, çökmüş ya da bağlantısı kopmuş baca
• Bakımsız kombi ya da şofbende bozulmuş yanma ayarı
• Cihazın bulunduğu odada yeterli havalandırma olmaması
• Kurallara uygun olmayan yere ya da yanlış bacayla bağlanmış cihaz
• Sobalı evlerde kapalı odada yakılan ve çekişi zayıf soba

Karadeniz’in rüzgârlı havasında baca çekişi zaman zaman ters dönebilir. Eski taş ve ahşap evlerde yıllar önce yapılmış bacalar çatlamış ya da kuş yuvasıyla tıkanmış olabilir. Baca konusunu ayrıntılı olarak kombi bacası kuralları yazımızda anlattık.

Karbonmonoksit zehirlenmesi belirtileri

Zehirlenme belirtileri ilk bakışta grip ya da yorgunluğa benzer, bu yüzden kolayca gözden kaçar:

• Baş ağrısı ve baş dönmesi
• Bulantı ve kusma
• Halsizlik, aşırı uyku hali
• Nefes darlığı, göğüste sıkışma
• Bilinç bulanıklığı, dengesizlik, bayılma

Şu ipuçları karbonmonoksit şüphesini güçlendirir: evdeki birden fazla kişide aynı anda benzer şikâyetler başlıyorsa, şikâyetler evden çıkınca hafifleyip geri dönünce artıyorsa ya da evcil hayvanlar da halsizleşiyorsa. Ateş olmaması da grip ile ayırt etmeye yardımcı olabilir.

Belirti fark ederseniz hemen ne yapmalısınız?

1. Pencere ve kapıları açın. Ortamı hemen havalandırın.
2. Cihazı kapatın. Kombi, şofben ya da sobayı güvenle kapatabiliyorsanız kapatın; bunun için içeride oyalanmayın.
3. Dışarı çıkın. Evdeki herkesi alarak temiz havaya çıkın.
4. 112’yi arayın. Belirti varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın. Belirtiler hafiflese bile tıbbi değerlendirme gerekir.
5. Eve dönmeyin. Cihaz ve baca yetkili bir firma tarafından kontrol edilip sorun giderilmeden cihazı tekrar çalıştırmayın.

Dedektörünüz alarm verdiyse belirti olmasa bile aynı şekilde davranın: havalandırın, dışarı çıkın, gerekirse 112’yi arayın ve cihazı kontrol ettirmeden kullanmayın.

Karbonmonoksit ile gaz kaçağı farklı durumlardır. Gaz kokusu alıyorsanız elektrik düğmelerine dokunmadan havalandırıp ana vanayı kapatmanız, dışarı çıkıp 187’yi aramanız gerekir; ayrıntılar gaz kokusu alırsanız ne yapmalısınız yazımızda.

Karbonmonoksit dedektörü seçimi

Piyasada birçok model var. Seçerken şu noktalara dikkat edin:

Doğru cihazı aldığınızdan emin olun

Doğalgaz dedektörü ile karbonmonoksit dedektörü aynı şey değildir. Doğalgaz dedektörü yanmamış gazı (metan) algılar, karbonmonoksiti algılamaz. Karbonmonoksit dedektörü ise yanma sonucu oluşan zehirli gazı algılar. İkisini birden yapan kombine cihazlar da vardır; ambalajda hangi gazları algıladığının açıkça yazdığına bakın.

Standart ve belge

Ev tipi karbonmonoksit alarmları için Avrupa’da kullanılan EN 50291 standardına uygunluk, ürünün test edildiğini gösteren önemli bir işarettir. Ambalajda ve kılavuzda standart bilgisi, CE işareti ve üretici bilgisi olmayan ürünlerden uzak durun.

Güç kaynağı ve ömür

Pilli modeller her yere takılabilir; uzun ömürlü pille gelen modeller pil değiştirme derdini azaltır. Prize takılan modellerde elektrik kesintisine karşı yedek pil olup olmadığına bakın. Dedektörlerin algılayıcısının belirli bir kullanım ömrü vardır; ürünün ne zaman değiştirilmesi gerektiği kutuda ya da kılavuzda yazar.

Alarm ve ekran

Uyurken de duyulabilecek yükseklikte bir alarm sesi şarttır. Ekranlı modeller ortamdaki seviyeyi göstererek düşük seviyeli sızıntıları fark etmenizi kolaylaştırır. Test düğmesi ve düşük pil uyarısı da aranması gereken özelliklerdir.

Dedektör nereye takılır?

Yerleşim için en doğru kaynak cihazın kendi kılavuzudur; montaj yüksekliği ve cihaza olan mesafe modele göre değişebilir. Genel olarak:

• Yakıt yakan cihazın bulunduğu odaya, cihazın hemen üstüne değil, kılavuzda önerilen mesafeye takın.
• Yatak odalarının yakınına ya da uyunan odaya bir dedektör daha koyun; zehirlenme en çok uyurken tehlikelidir.
• Pencere, kapı, aspiratör ya da havalandırma deliğinin hemen yanına, buhar çıkan yerlere ve banyonun içine takmayın.
• Dolabın içine ya da perde arkasına saklamayın.

Dedektörü ayda bir test düğmesiyle deneyin ve pilini düzenli kontrol edin. Kış başı bunun için iyi bir hatırlatmadır; diğer hazırlık adımları kış gelmeden kombi ve tesisat hazırlığı yazımızda.

Sobalı, şofbenli ve şömineli evlerde

Doğalgaza geçmemiş ya da kombinin yanında soba, şofben veya şömine kullanan evlerde risk artar. Soba ve şömine bacalarını her sezon başında temizletin, sobayı kapalı ve havasız bir odada, özellikle geceleri yanar halde bırakmayın. Banyoda kullanılan bacalı şofbenlerde havalandırmanın kapatılmamasına dikkat edin.

Isıtıcıyı birden fazla odada kullanıyorsanız her birinin yakınına dedektör koymayı düşünün. Kapalı garaj ya da bodrumda araç ve jeneratör çalıştırmak da karbonmonoksit birikmesine yol açar. Sobadan kombili sisteme geçmeyi düşünüyorsanız doğalgaz tesisatı sayfamızda süreci bulabilirsiniz.

Dedektör bakımın yerini tutmaz

Dedektör sizi uyaran son güvenlik katmanıdır; karbonmonoksitin oluşmasını engellemez. Asıl korunma, kombinin ve bacanın düzenli bakımıyla sağlanır. Yıllık bakımda yanma ayarı, baca bağlantısı ve baca gazı çıkışı kontrol edilir. Bakımın kapsamını kombi bakımı ne zaman yapılır yazımızda anlattık.

Kombi ve baca işleri yalnızca sertifikalı firmalarca yapılmalıdır; kombinin bağlantısını, bacasını ya da gaz hattını kendiniz değiştirmeyin. Örs Teknik ustaları bakım ve onarım ile kombi montajı işlerinde baca bağlantısını da kontrol ederek teslim eder. Hopa, Arhavi, Kemalpaşa ve Borçka‘da hizmet veriyoruz. Baca ve havalandırma ile ilgili güncel kuralları keşifte bizden ya da Akmercan’dan teyit edebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yoğuşmalı kombi kullanıyorum, yine de dedektör gerekir mi?

Evet. Hangi tür olursa olsun yakıt yakan her cihazda baca tıkanması ya da bozuk yanma ihtimali vardır. Dedektör ucuz bir ek güvenliktir.

Doğalgaz dedektörü karbonmonoksiti de algılar mı?

Yalnızca doğalgaz (metan) algılayan bir dedektör karbonmonoksiti algılamaz. İkisi için ayrı cihaz ya da her iki gazı da algıladığı açıkça belirtilen bir kombine cihaz gerekir.

Dedektör ötüyor ama kimsede belirti yok, ne yapmalıyım?

Alarmı ciddiye alın: pencereleri açın, cihazı kapatın, dışarı çıkın. Düşük pil uyarısının sesini alarmdan ayırmak için kılavuza bakın. Cihaz ve baca kontrol edilmeden kombiyi tekrar çalıştırmayın.

Dedektör ne kadar sürede değiştirilmeli?

Algılayıcının ömrü modele göre değişir ve ürünün üzerinde ya da kılavuzunda yazar. Süresi dolan dedektörü yenisiyle değiştirin.

Kombinizin ve bacanızın güvenle çalıştığından emin olmak istiyorsanız ustalarımız evinize gelip kontrol etsin. Ücretsiz keşif talebi bırakmanız yeterli.